భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోని అజ్ఞాత చరిత్ర యొక్క సంగ్రహావలోకనం - భాగం 27

కమిషనర్ ర్యాండ్ మరియు లెఫ్టినెంట్ ఐయర్స్‌లను ఎంత పక్కా ప్లానింగ్‌తో, క్రమశిక్షణతో నడిరోడ్డుపై, చుట్టూ జనం కిక్కిరిసి ఉన్న సమయంలో, అది కూడా అత్యంత ముఖ్యమైన రోజున కాల్చి చంపారో, అది చూశాక బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఒక విషయం అర్థమైపోయింది. ఈ పని కేవలం ముగ్గురు చాఫేకర్ సోదరులు మరియు వారి బంధువు 'మహదేవ్ రానడే' మాత్రమే చేశారంటే నమ్మశక్యంగా లేదని వారికి అనిపించింది.

1858 తర్వాత మొదటిసారిగా ఇంత బహిరంగంగా, ఇంత ఉన్నత పదవిలో ఉన్న బ్రిటిష్ ఆఫీసర్లపై ప్రాణాంతక దాడి జరిగింది. ఆ రోజు 22 జూన్ 1897, అంటే బ్రిటిష్ రాణి విక్టోరియా డైమండ్ జూబ్లీ వేడుకల రోజు (Diamond Jubilee of Queen Victoria).

పూణేలోని గవర్నమెంట్ హౌస్‌లో ఈ వేడుక జరిగింది, అక్కడ నుండి తిరిగి వస్తున్న కమిషనర్ ర్యాండ్‌పై కాల్పులు జరిగాయి. బ్రిటిష్ వారి కోపం మరో కారణం వల్ల ఇంకా పెరిగింది, ఎందుకంటే లెఫ్టినెంట్ ఐయర్స్ (Ayerst) అక్కడికక్కడే చనిపోయాడు, కానీ కమిషనర్ ర్యాండ్ మాత్రం పన్నెండు రోజుల పాటు మృత్యువుతో పోరాడి 3 జూలై 1897న ససూన్ హాస్పిటల్‌లో చనిపోయాడు. అతని ఆరోగ్య వార్తలు చెప్పే నెపంతో తిలక్ గారి ‘కేసరి’, ‘మరాఠా’ పత్రికలు విప్లవ జ్వాలను మరింతగా రగిలిస్తూనే ఉన్నాయి.

ప్రజలందరి మనసుల్లో ఉన్న అసంతృప్తి ఈ ఘటన ద్వారా బయటపడింది, అది నిజం కూడా. ప్లేగ్ వ్యాధిని అరికట్టడానికి ఆరోగ్య పరమైన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం అవసరమే. కానీ కమిషనర్ ర్యాండ్ ఈ పని కోసం బ్రిటిష్ సైనికులను రంగంలోకి దించి, ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించి సైన్యం చేతికి సర్వాధికారాలు ఇచ్చాడు. ఈ బ్రిటిష్ సైన్యం చేయని అరాచకం అంటూ ఏదీ లేదు. ఈ సైనికులు ఇళ్లలోకి చొరబడి, ఇంట్లోని ముసలి ముతక దగ్గర నుండి చిన్న పిల్లల వరకు ఎవరినీ వదలకుండా ఈడ్చుకుంటూ రోడ్డు మీదకు తీసుకువచ్చేవారు. ఇంటి నేలలు పెకలించేవారు, ఇంట్లోని సామాన్లు తగలబెట్టేవారు. విలువైన వస్తువులు, నగలు, పూజకు వాడే వెండి సామాన్లు, డబ్బును నేరుగా దోచుకునేవారు. అన్నింటికంటే దారుణం ఏంటంటే ఆడవారి గౌరవంతో ఆడుకునేవారు. ఊరూరా ప్రజలు దీనిని వ్యతిరేకిస్తూనే ఉన్నారు, కానీ అలా ఎదిరించిన వారిని క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌కు గురిచేసేవారు మరియు శిక్షలు కూడా చాలా భయంకరంగా ఉండేవి.

గణేష్‌ఖిండ్‌లో ఏ చోటయితే ఈ ఇద్దరు యూరోపియన్ ఆఫీసర్లపై దాడి జరిగిందో, ఆ ప్రదేశంలో మరుసటి రోజు నుండే వందలాది మంది ప్రజలు ఉదయం, సాయంత్రం గుమిగూడటం మొదలుపెట్టారు. కొంతమంది అయితే అక్కడి మట్టిని తీసి నుదుటిన పెట్టుకునేవారు.

జూలై 3న ర్యాండ్ చనిపోయాడు, అయినా సరే బ్రిటిష్ వారికి ‘అపరాధి ఎవరు’ అనే విషయంపై చిన్న క్లూ కూడా దొరకలేదు. కానీ 7 అక్టోబర్ 1897న 'ద్రవిడ్' ఇంటిపేరు ఉన్న ఇద్దరు సోదరులు బ్రిటిష్ పోలీస్ ఆఫీసర్ల దగ్గర డబ్బు తీసుకుని, ‘దామోదర్ హరి చాఫేకర్‌కు ఈ హత్యలతో సంబంధం ఉంది’ అని ఉప్పందించారు. 8 అక్టోబర్‌న దామోదర్ హరి చాఫేకర్‌ను అరెస్ట్ చేశారు మరియు 18 ఏప్రిల్ 1898న అతన్ని ఉరితీశారు. బాలకృష్ణ హరి చాఫేకర్ అండర్‌గ్రౌండ్‌లోకి వెళ్ళిపోయాడు, కానీ అతని ప్రాణ స్నేహితుడే నమ్మకద్రోహం చేసి సమాచారం ఇవ్వడంతో జనవరి 1899లో అతన్ని కూడా అరెస్ట్ చేశారు.

ఆ తర్వాత కాలంలో వాసుదేవ్ హరి చాఫేకర్, మహదేవ్ వినాయక్ రానడే మరియు ఖండో విష్ణు సాఠే ఈ ముగ్గురూ కలిసి 9 ఫిబ్రవరి 1899న ఆ ద్రవిడ్ సోదరులను హతం చేశారు, కానీ ఈ ముగ్గురూ కూడా త్వరలోనే అరెస్టయ్యారు. ఖండో విష్ణు సాఠే వయసు కేవలం పదిహేనేళ్లే, కానీ అతనికి కూడా పదేళ్ల కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. ఈ ఘటన గురించి న్యూయార్క్ టైమ్స్, సిడ్నీ మార్నింగ్ హెరాల్డ్ వంటి అంతర్జాతీయ పత్రికలు వార్తలు ప్రచురించాయి, దీనితో బ్రిటిష్ వారికి అంతటా ఛీత్కారాలు ఎదురయ్యాయి.

కాంగ్రెస్‌లోని మితవాద నాయకుడు గోపాలకృష్ణ గోఖలే ప్రభుత్వ ఆహ్వానం మేరకు బ్రిటన్ వెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ మాంచెస్టర్ గార్డియన్ పత్రికకు ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చారు. భారతీయుల మతపరమైన, సాంస్కృతిక భావాలను అణచివేసినందుకు బ్రిటిష్ సైనికులను తప్పుబట్టారు. జీవితంలో మొదటిసారి ఆయన, ‘బ్రిటిష్ సైనికులు ఎంతటి నీచమైన నేరాలు చేశారు’ అనే విషయంపై బహిరంగంగా తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పారు.

కానీ గోఖలే గారి ఈ ధైర్యం కొద్దిరోజులు మాత్రమే నిలిచింది. ఆయన బ్రిటిష్ స్నేహితులు ఆయన్ని ‘దారిలోకి’ తెచ్చారు, చివరికి గోఖలే గారు బేషరతుగా క్షమాపణ చెప్పి తన అరెస్టును తప్పించుకున్నారు. ఈ ఒక్క కారణం వల్ల మితవాద కాంగ్రెస్ భారతీయుల మనసుల నుండి పూర్తిగా పడిపోయింది. అప్పుడు మొత్తం భారత ప్రజలు “ఆధారం మరియు నాయకుడు’గా ‘లాల్-బాల్-పాల్’ వైపే చూడటం ప్రారంభించారు.

అంతకు కొన్ని రోజుల ముందే అగార్కర్ గారు అనారోగ్యంతో అల్పాయువులోనే కన్నుమూశారు, అటు గోపాలకృష్ణ గోఖలే భారతీయుల మనసుల్లో స్థానం కోల్పోయారు. ఆ రెండేళ్ల కాంగ్రెస్ సమావేశాల్లో ఒక్కటి కూడా బ్రిటిష్ వ్యతిరేక తీర్మానం పాస్ కానివ్వలేదు. దీనివల్ల కాంగ్రెస్ నాయకత్వం సహజంగానే అహర్నిశలు శ్రమిస్తున్న బాలగంగాధర్ తిలక్ చేతుల్లోకి వచ్చింది.

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తిలక్ గారిని ఎంత ద్వేషించేదో తెలియదు కానీ, అంతకంటే ఎన్నో రెట్లు తిలక్ ద్వేషాన్ని కాంగ్రెస్‌లోని మితవాద వర్గం మరియు సమాజ సంస్కరణల పేరుతో నాయకులుగా చెలామణి అయ్యే కొంతమంది భారతీయులు చేసేవారు. దీనివల్లే లోకమాన్య తిలక్ మీద ఎన్నో ప్రైవేట్ కేసులు దాఖలయ్యాయి. ‘తాయీ మహారాజ్ కేసు’ అన్నింటికంటే ఎక్కువగా సంచలనం సృష్టించింది. ఇది ఒక దత్తతకు సంబంధించిన వ్యక్తిగత విషయం, తిలక్ గారు కేవలం ఒక ట్రస్టీ మాత్రమే. కానీ ‘తిలక్‌ను నామరూపాలు లేకుండా చేయాలి’ అనే పట్టుదలతో ఉన్న ఈ సోకాల్డ్ సంస్కర్తలు కొన్ని చోట్ల సఫలమయ్యారు. ఇలాంటి చిన్న చిన్న కారణాల వల్ల తిలక్ గారు రెండు సార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించాల్సి వచ్చింది.

అయినప్పటికీ లోకమాన్య తిలక్ అటువంటి పరిస్థితుల్లో కూడా బ్రిటిష్ వారిపై పోరాటం ఆపలేదు. తిలక్ జైలులో ఉన్నప్పుడు ఎన్.సి. కేల్కర్ మరియు ధొండోపంత్ విద్వాన్స్ (తిలక్ గారి అల్లుడు మరియు మేనల్లుడు) తిలక్ గారి పత్రికలను, ఆశయాలను ఎంతో నిష్టతో ముందుకు తీసుకెళ్లారు.

(కథ కొనసాగుతుంది)